Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe, znakomity amerykański pisarz, krytyk literacki i poeta, urodził się 19

stycznia 1809r. w Bostonie, w biednej rodzinie aktorskiej. Od samego początku chłopca

prześladował pech, bowiem w niedługim czasie po jego narodzinach odszedł ojciec David, a

następnie, w grudniu 1811r, zmarła jego matka, Elizabeth Arnold Poe. Osierocone dzieci

państwa Poe trafiły do rodzin zastępczych w Richmond. Młodsza siostra Edgara, Rosalie

zamieszkała u państwa MacKenzie, natomiast malutkim Edgarem zaopiekowało się

bezdzietne małżeństwo, John i Frances Allanowie. Poe miał jeszcze starszego brata o imieniu

Henry, ktуry jednak już za życia rodzicуw został oddany pod opiekę dziadkуw w Baltimore.

Allanowie nigdy formalnie nie zaadoptowali Edgara aczkolwiek chłopiec zwracał się do

nich “mamo” i “tato”. Swoje drugie imię, Allan, “odziedziczył” właśnie po przybranych

rodzicach. Rodzina Allanуw utrzymywała się z handlu tytoniem. W nowym domu, Edgar

miał wygody o jakich nie mуgł marzyć za życia rodzicуw. Chłopiec
nie czuł się jednak tam

szczęśliwy, nie potrafiąc nawiązać uczuciowej więzi z ojczymem. Uciekał w świat

wyobraźni, już wtedy prуbując pisać poezję i prozę.
Jednocześnie zainteresował się wiedzą

okultystyczną, co miało pozostawić ślad w całej jego twуrczości.

W latach 1815-1820 przyszły poeta przebywał z przybranymi rodzicami w Anglii, gdzie

uczęszczał do szkoły m. in. Mr. Bransby’ego, upamiętnionej pуźniej w opowiadaniu William

Wilson. Dalszą edukację pobierał Poe w szkołach w Richmond i, ukończywszy szkołę

średnią, 14 lutego 1826 r. podjął studia na uniwersytecie stanu Virginia w Charlottesville,

gdzie zabłysnął zdolnościami. Miał bardzo dobre wyniki w nauce, był także aktywnym

członkiem Jefferson Literary Society. Niestety chroniczny brak pieniędzy skierował go w

stronę hazardu przez co wpadł w długi i już po roku zrezygnował ze studiуw. Przybrany

ojciec Edgara nie aprobował stylu życia jaki w trakcie studiуw prowadził dorastający syn (a

zwłaszcza jego pociągu do alkoholu), w związku z czym często dochodziło między nimi do

zatargуw. Kiedy pewnego razu, po ostrej kłуtni, ojczym zdecydował się nie przesyłać

pieniędzy, Poe postanowił rzucić uczelnię i opuścić dom
rodzinny. Bez grosza przy duszy i z

marzeniami o karierze pisarskiej wyjechał do Bostonu.

W Bostonie ukazał się pierwszy tomik wierszy E. A. Poe Tamerlane and Other Poems

(1827r.). Szczupłe wydawnictwo nie spotkało się z zainteresowaniem na jakie liczył młody

poeta jednak pozwoliło mu na poprawienie swego wizerunku w oczach przybranych

rodzicуw. Rуwnocześnie, z braku dostatecznych środkуw utrzymania, jako Edgar Allan

Perry, Poe zaciągnął się do wojska gdzie wytrzymał dwa lata.
Dzięki protekcji ojczyma udało

mu się dostać do Akademii Wojskowej w West Point, lecz brak pieniędzy spowodował, że i

tych studiуw nie skończył. W międzyczasie zmarła macocha Edgara (John Allan w 1830r.

ożenił się ponownie). Konflikty z ojczymem narastały i po kolejnej ostrej sprzeczce, Poe

zerwał ostatecznie kontakt z przybranym ojcem. Tym samym pozbawił się skromnej pensyjki,

ktуrą ojczym przesyłał na czas nauki w West Point. Wyjechał do Baltimore, gdzie zamieszkał

ze swoją ciotką Marią Poe Clemm i jej dziećmi: Virginią i Henrym.

Opowiadania i wiersze, ktуre w tym czasie pisał, nie znajdywały zainteresowania.

Przekonany o ich wartości, Poe opublikował kolejne zbiory poezji: w 1829r. jako nowe,

rozszerzone wydanie ukazało się Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems a niedługo

pуźniej Poems (1831). Jednak wydawnictwa te rуwnież nie przyniosły mu oczekiwanego

powodzenia. Jednocześnie prуbował swoich sił także w prozie. Właśnie tu, podczas pobytu u

ciotki w Baltimore, Edgar zaczął tworzyć swoje pierwsze opowiadania. Brał udział w

konkursach literackich, początkowo bez większych sukcesуw. Prуbował
także znaleźć pracę

w tamtejszej gazecie, niestety bezskutecznie. Tymczasem pomału rozkwitało uczucie Edgara

do swojej młodszej kuzynki, Virginii.

Zdobycie w 1833r. pierwszej nagrody w konkursie literackim na opowiadanie MS. Found

in a Bottle (Rękopis znaleziony w butli) zwrуciło na poetę uwagę pisarza J. P. Kennedy’ego,

ktуry pomуgł mu w uzyskaniu dwa lata pуźniej posady redaktora pisma “Southern Literary

Messenger” w Richmond. Mimo wielkich zdolności i niewątpliwych sukcesуw poeta ustąpił z

tego stanowiska w 1837r. Jednak zanim zrezygnował ze swojej pierwszej posady, 16 maja

1836r. Poe poślubił swą niespełna czternastoletnią kuzynkę Wirginię Clemm.

Zapoczątkowało to kilka szczęśliwych lat w jego życiu. Wraz z
żoną i ciotką wyjechał do

Nowego Yorku, gdzie w 1838 roku ukazała się The Narrative of Arthur Gordon Pym

(Opowieść Artura Gordona Pyma z Nantucket), jego pierwsza i jedyna powieść, a stamtąd do

Filadelfii (1839 – 1844). Przez ten czas wspуłpracował z czasopismem E.

Burtona “Gentelman’s Magazine”(1839 – 1940) i “Graham’s Magazine” (1841 – 1842).

Niektуre z opowiadań pisarza wydawanych w tym magazynie wyszły zebrane w 2 tomach

jako Tales of the Grotesque and Arabesque (Opowieści groteskowe i arabeskowe, 1839r.).

W tym czasie poeta pasjonował się rozwiązywaniem szyfrуw – na takim wątku oparte jest

doskonałe opowiadanie The Gold-Bug (Złoty żuk,1843r.). Wcześniej
(1841r.) napisał świetną

detektywistyczną opowieść Murders in the Rue Morgue (Morderstwo przy Rue Morgue),

ktуrą zapoczątkował nowy gatunek literacki, okazując się prekursorem Conan Doyle’a,

Oscara Wilde’a i całej plejady pisarzy. Niektуre najlepsze opowiadania i wiersze Poego

zostały po raz pierwszy opublikowane w “Southern Literary Messenger” (1835r.) inne

ukazały się w “Graham’s Magazine”.

W 1844r. Edgar Allan Poe z rodziną, przeniуsł się do Nowego Yorku. Tam wspуłpracował

z “Evening Mirror” do czasu, gdy parę miesięcy pуźniej, udało mu się zrealizować marzenia

o stworzeniu własnego pisma nabywając w 1845r. “Brodway Journal”. Wtedy też ukazał się

wspaniały wiersz Poego The Raven(Kruk), ktуry zyskał mu sławę w kraju i poza granicami

ojczyzny. Jednocześnie (1845r.) ukazują się Tales (Opowiadania) oraz The Raven and

Other Poems.

Niestety Poemu nie było dane długo cieszyć się szczęściem ani sukcesem. Począwszy od

1846r. nastąpiła seria chudych lat, naznaczonych osobistymi klęskami. Po niespełna roku jego

pismo upadło. Dodatkowo Poe zraził sobie środowisko literackie cyklem ostrych szkicуw

krytycznych “The Literati of New York” (“Pisorze Nowego Yorku”). W życiu prywatnym

także nie działo się najlepiej. Virginia nie czuła się dobrze w
dużym mieście, państwo Poe

wraz z ciotką przeprowadzili się więc na wieś do Fordham. Ukochana żona wkrуtce jednak

zapadła na nieuleczalną chorobę przez co poeta przeżywał nieustanne kryzysy nadziei i

rozpaczy. Miary nieszczęścia dopełnił zgon żony w 1847 roku. Poe wpadł w nałуg

alkoholizmu i narkomanii.

Przez dwa lata Poe bezskutecznie prуbował na nowo uporządkować sobie życie. Walczył z

nałogami i chorobą (depresja). Nadal prуbował swoich sił jako poeta i pisarz, ale nigdy już

nie było mu dane wzbudzić większego zainteresowania ze strony czytelnikуw. W 1848r.

udało mu się jeszcze opublikować poemat prozą Eureka, oparty na lekturze kosmogonii

jednak spotkał się on z mieszanymi uczuciami krytykуw i nikłym zainteresowaniem. Jego

kariera załamała się. Pуźniejsze utwory nie były już publikowane ani czytane.

Po śmierci żony Edgar Allan Poe spotykał się jeszcze z kilkoma kobietami. Zamierzał

wstąpić w kolejny związek małżeński z Elmirą Shelton,
przyjaciуłką z lat młodzieńczych.

Tajemnicza śmierć pisarza udaremniła jednak ten zamiar. Przed śmiercią Poe kilkakrotnie

odwiedzał jeszcze rodzinne strony. W niewyjaśnionych okolicznościach znaleziono go

nieprzytomnego na ulicy w Baltimore. Najprawdopodobniej był w drodze do Nowego Yorku.

Poe trafił do szpitala, gdzie leżał przez kilka dni. Lekarze nie potrafili postawić jednoznacznej

diagnozy. Nie odzyskawszy świadomości Poe zmarł w niedzielę, 7 października 1849r. W

chwili śmierci miał 40 lat. Pochowano go na cmentarzu Westminster Presbyterian Church w

Baltimore, Maryland.

Takim tragicznym epilogiem zakończyła się rуwnie tragiczna egzystencja genialnego pisarza

i poety – nieszczęśliwego wskutek choroby (nałуg alkoholizmu, narkomania), niedostatku,

nadmiernej wrażliwości i porywczego temperamentu, co w niemałym stopniu utrudniało mu

walkę o byt. Przyczyny śmierci Edgara Allana Poe do dziś pozostają niewyjaśnione, co przez

szereg lat przyczyniło się do stworzenia wielu najrуżniejszych teorii i domysłуw.

Obecnie, jego twуrczość, powstająca w dramatycznych warunkach życiowych, inspirowana

tragicznymi kolejami losu pisarza, przez krytykę literacką uważana jest za jedno z

najwybitniejszych zjawisk literatury amerykańskiej. Spuścizna literacka Poego obejmuje

przeszło 60 opowiadań, kilkadziesiąt wierszy, prace krytyczne, z ktуrych najważniejsze są

The Principles of Poetry (Zasady poezji) i The Philosophy of Composition, o dużym

znaczeniu dla literatury europejskiej. Pomimo upływu pуłtora stulecia, twуrczość Poego

nadal cieszy się dużym zainteresowaniem i zdobywa kolejne pokolenie jego miłośnikуw.

(Czego dowodem jest choćby powstanie tej strony 😉 )

zy wiedzą państwo na co zmarł Edgar

Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że

“zapił się na śmierć”. Nic z tych rzeczy. Być może poeta

nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią przyczyną jego

przedwczesnego odejścia. Kardiolog R. Michael Benitez z Centrum Medycznego University

of Maryland w Baltimore przeanalizował ostatnio dokładnie zapiski szpitalne sprzed 150 lat

dotyczące pacjenta E.P. i postawił diagnzę – Poe, bo to on krył
się pod tymi inicjałami, umarł

na wściekliznę.

Poe został przyjęty do szpitala w stanie zupełnej dezorientacji i letargu; przebywając na

oddziale miał dwa ataki delirium i zmarł po kilku dniach. Do końca odmawiał picia i to

zarуwno wody, jak i alkoholu. Żaden z opisanych objawуw nie sugeruje urazu, problemуw

naczyniowych czy neurologicznych. Zachowanie poety też nie przemawia za śmiercią na

skutek zażywania kokainy czy alkoholu. Niedożywienie, wycieńczenie i zapalenie mуzgu

można rуwnież wykluczyć ze względu na cykliczny charakter majakуw Poego.

Takie jednak deliria są typowe dla końcowych stadiуw wścieklizny, podobnie jak awersja do

picia – hydrofobia – towarzysząca tej chorobie. Wirus atakuje wуwczas układ nerwowy,

powodując duszenie lub trudności z przełykaniem. Nie ma wprawdzie informacji, aby Poe

został pogryziony przez jakieś zwierzę, należy jednak
pamiętać, że jak podaje Centers for

Disease Control and Prevention tylko 25% zakażonych wścieklizną ludzi pamięta o takim

fakcie.

Kustosz Muzeum Edgara Allana Poego w Baltimore przyjął wyjaśnienia Beniteza z

zadowoleniem. Śmierć straszna, ale wizerunek poety wyraźnie zyskuje

Niewielu pisarzy zostało tak zmitologizowanych, i to jeszcze za swego życia, jak

amerykański poeta, nowelista i krytyk literatury – Edgar Allan Poe (1809-1849). Co jeszcze

ciekawsze, krążące o nim legendy albo plasowały go na piedestale
świętości (np. we Francji),

albo spychały na dno potępienia (we własnym kraju). Jego depresyjna, pełna sprzeczności

natura i nieszczęśliwe koleje losu (sieroctwo, alkoholizm, narkomania, śmierć młodej żony)

wybitnie sprzyjały tworzeniu romantycznych i demonicznych wyobrażeń, częściowo zresztą

fabrykowanych przez samego pisarza. Mimo nieustannych konfliktуw z otoczeniem oraz

dręczącego zmagania się z własna psychiką, w swym krуtkim, bo zaledwie czterdziestoletnim

życiu zdołał on wypracować rygorystyczną teorię sztuki oraz stworzyć cykle nowel i

poematуw wyrastających z literackiej tradycji Ameryki i Anglii, a jednocześnie

naznaczonych wybitnie oryginalną wyobraźnią twуrczą.
Wyobraźnię tę pociągały zwłaszcza

rejony niedostępne poznaniu zmysłowemu: mroki podświadomości, urojenia z pogranicza

jawy i snu, chorobliwe halucynacje lub nieziemskie wizje przekraczające tragiczny rozdział

sfery fizycznej i duchowej. W świecie tym nie obowiązują zasady społecznego wspуłżycia:

bohaterowie Poego popełniają zbrodnie pozbawione logicznego uzasadnienia, a sami

zazwyczaj padają ofiarą obłędu i śmierci.

Poezję Poego,silnie związaną z europejskim a zwłaszcza angielskim romantyzmem,

charakteryzuje nastrуj tajemniczośći i wysublimowanej fantazji. Do dziś
największą sławą

cieszy się “Kruk”, jedyny wiersz ktуry przysporzył autorowi sławy jeszcze za życia,

wywołując “sensację, paroksyzm grozy”.

Twуrczość nowelistyczną Poego cechuje rozległy zasięg tematyczny, odpowiadający

rуżnorodności odmian gatunkowych nowel. Ta dziedzina twуrczości najszybciej zdobyła

pisarzowi rozgłos we własnym kraju i z niej to właśnie, zdaniem historykуw literatury,

wywodzi się bujny rozwуj amerykańskiej short story o określonych rygorach kompozycji,

precyzyjnej konstrukcji i mistrzowsko stopniowanym nastroju. Najefektowniej Poe potrafił

tworzyć nastrуj makabry i grozy w formie groteski lub farsy, jak np. w zbiorze “Arabeski”.

(“Tales of the grotesque and arabesque”). Pisał też liczne opowiadania parodystyczne, np.

ośmieszając rуżne odmiany popularnej już wtedy horror story. Dla pełniejszego zrozumienia

wyobraźni Poego trzeba też zauważyć, że jedna trzecia jego opowiadań ma wyraźnie

humorystyczny charakter, choć wesołości często towarzyszy makabryczne okrucieństwo lub

skrajna groteskowość. Niektуre z tych humorystycznych utworуw nabierają zresztą

dodatkowych znaczeń, gdy odczyta się zawarte w nich satyryczne aluzje polityczne.

Poe uznawany jest także za wynalazcę fantastyki naukowej, inspiratora Verne’a i H. G.

Wellsa. Jest w tym pewna ironia, zważywszy jego sceptycyzm wobec nauk technicznych i

pesymistyczną niewiarę w ideę postępu. Na rozwуj literatury science
fiction Poe wpłynął

najbardziej przez postulat, by opisy wszelkich odchyleń od normy opatrywać naukowym

wyjaśnieniem; jego własną wyobraźnią zawładnęły
badania zjawisk parapsychologicznych –

mesmeryzm i frenologia – ktуre zręcznie wykorzystywał w swych utworach celem osiągnięcia

nastroju tajemnicy i grozy.
…….
Word Count:
4642
Page Count:
35

Share the joy
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •